ميرزا على خان نائينى ( صفاء السلطنة )

14

گزارش كوير ( سفرنامه صفاء السلطنه نايينى " تحفة الفقراء " ) ( فارسى )

و پايان بدين صورت است : جمعه غرهء ذيقعدة الحرام قريب غروب آفتاب به شهر دار الخلافهء تهران وارد شده و چون معلوم شده بود كه منزلى براى بنده تعيين نشده است به خانهء ميرزا مهدى خان پسر مرحوم ميرزا محمد تقى شهيد كه دايى بنده بود منزل شد . روز شنبه دوم : صبح اولا به رسم و قاعدهء ادب خدمت جناب جلالتمآب قوام الدوله و عصر به شرف حضور بندگان اجل اكرم آقا مستوفى الممالك مد ظله العالى فايز شدم . . . نسخهء ما در اينجا خاتمه مىيابد و با جملهء آخر نسخهء ما روشن مىشود كه اين نسخه يكى از نسخه‌هاى اوليه است كه مؤلف نوشته و به خط خود اوست چرا كه اين نسخه هنوز به « تحفة الفقرا » موسوم نشده بوده كه مادهء تاريخ اتمام كتاب است كه نويسنده سر فرصت ماده تاريخ « تحفة الفقرا » را كه مساوى 1300 ( ه . ق ) است پيدا كرده . بنابراين ، اين نسخه بايد يكى از اولين نسخه‌هايى باشد كه نويسنده نوشته است . دو : نسخهء كتابخانهء دانشكدهء حقوق دانشگاه تهران كه به خط يكى از فرزندان مؤلف بقايى صفاى نائينى است و پس از مرگ مؤلف به جهت ميرزا على هدايت مخبر السلطنه وزير فوايد عامه « 20 » تحرير يافته است . بطوريكه استاد بزرگوار آقاى محمد تقى دانش‌پژوه در فهرست نسخه‌هاى خطى كتابخانهء دانشكدهء حقوق و علوم سياسى و اقتصادى دانشگاه تهران صفحهء 45 به معرفى اين نسخه پرداخته ، ابتدا و انتهاى اين نسخه نيز با نسخه‌اى كه ما آن را متن قرار داده‌ايم يكى است . آنچه را كه دانش‌پژوه در فهرست دانشكدهء حقوق در معرفى اين نسخه نوشته‌اند در زير مطالعه مىفرماييد . « تحفة الفقرا » سفرنامهء ميرزا على خان صفاء السلطنه مشتاقى نائينى ، شاه نعمت اللهى نايب اول وزارت امور خارجه است از مشهد تا تهران از راه رباطات به نائين و از آنجا به تهران از يكشنبه 5 ج 2 / 1300 تا بامداد دوشنبه 2 ذى قعده همين سال . آغاز : بسمه ، يكشنبه پنجم جمادى الثانيه 1300 بعد از تلثيم عتبهء عليه . . . انجام : و عصر به شرف حضور بندگان اجل اكرم آقا مدظله العالى فايز شدم . « 21 » آقاى دانش‌پژوه پس از معرفى اين نسخه شرحى را كه يكى از فرزندان صفاء السلطنه پس از كتابت اين نسخه در سبب كتابت آن نوشته‌اند در نوشتهء خود نقل كرده‌اند :

--> ( 20 ) - بقايى نائينى مسلّم اين نسخه را به مهديقلى هدايت مخبر السلطنه اهدا كرده نه به ميرزا على هدايت . چرا كه عليقلى هدايت پدر مخبر السلطنه در سال 1315 ه . ق در تهران درگذشت و جنازهء او را در خيابان اسلامبول جنب مسجد هدايت به خاك سپردند و كسى كه در سال 1305 شمسى عهده‌دار مقام وزارت فوايد عامه است مهديقلى هدايت است كه پس از تغيير سلطنت در نخست‌وزيرى مستوفى الممالك به اين مقام رسيد . ( 21 ) - در اين نسخه آقا مد ظله العالى آمده در نسخهء متن ما ( آقا مستوفى الممالك ) آمده گويا هر دو مستوفى ( پدر و پسر يوسف و حسن ) را « آقا » ى مطلق مىخوانده‌اند به رعايت احترام .